Renovatio Historia


Renovatio Historia es una página que pretende difundir la historia desde una perspectiva novedosa, renovadora, que acerque el conocimiento de la historia a cualquier persona rompiendo con el viejo lenguaje sin que por ello se pierda el carácter verídico y profesional que el conocimiento histórico requiere y necesita.



Para ello se presentan los temas a través de los nuevos medios audiovisuales y se apoya y difunde la investigación más puntera en el campo historiográfico.



Power Point, youtube y el cine comercial son armas de la docencia.



La Norma Hipotética, las Bases de Datos, la criminalidad y las matématicas son armas de la investigación histórica más seria y puntera pero no por ello encorsetada y arcaizante.



Raúl Ramírez Ruiz

Universidad Rey Juan Carlos (Madrid)

"La historia es la clave. Su olvido la causa". R3.
"我希望可以通过我的研究能够让广大西语读者走近中国". R3


viernes, 16 de octubre de 2026




海外中国学研究中心


华东师范大学海外中国学研究中心成立于1996年3月26日,由朱政惠教授任中心第一任主任(1996-2013),刘昶教授为中心第二任主任(2013至今)。


本机构主要研究海外中国学发展史,主攻美国方向、兼及法国、俄国、日本等其他国家的中国学。本机构走特色研究道路,以史学理论与史学史学科为基本背景和依托,展开对美国等国家中国研究学术史的探讨,并在此基础上开展跨学科、多学科的研究。本研究力求开拓国际视野,更有助于国内史学理论与史学史学科的建设;从历史的探讨来究明当今海外中国学研究的特点和走向,了解海外中国形象发展史。中心还出版《海外中国学评论》,是我系海外中国学中心创办的不定期学术辑刊,目前已出版了六辑。前四辑由朱政惠教授编辑,第五辑在朱教授身后,由刘昶老师及其学生编辑完成。第六辑由刘昶教授和王燕博士编辑出版。从第六辑起,加入对海外中国研究的最新书评。


本中心系内成员包括刘昶、李孝迁、孙竞昊、姜进、李磊、王应宪、王传、贾菁菁、王燕等。中心还与海外诸多大学和科研机构建立了良好的学术联系,并深获认可。法国高等师范学院教授巴斯蒂女士、美国哈佛大学费正清中心教授柯文、美国加州大学圣地亚哥分校周锡瑞教授都担任中心的名誉教授,邀请朱政惠教授访学。中心的期刊《海外中国学评论》(第1-5辑)由多位国外学者担任编委:如日本大学文理学部东亚语言文学系教授小浜正子、美国罗文大学教授王晴佳、韩国安东大学历史系教授李润和、荷兰莱顿大学施耐德教授、澳大利亚拉特罗布大学教授费约翰、法国法兰西学院教授魏丕信。其第6辑开始又增加美国乔治亚理工艾伦人文学部的卢汉超教授、美国德克萨斯奥斯汀分校历史系教授李怀印为编委。除此以外,西班牙胡安·卡洛斯国王大学的劳尔·鲁伊斯教授在中心做过两次学术访问,并在西班牙举办的第4届“国际新汉学”大会向全世界学术团体介绍本中心。新加坡国立大学云茂潮中华文化研究中心主任李焯然教授、南洋理工大学刘宏教授等也把本中心列为合作伙伴,长期保持密切来往。




Renovatio Abroad.




后记:朱政惠教授与中西学术合作的缘起


我与朱政惠教授(1947—2013)的学术交往,是我从事中国研究的学术生涯中最有意义的经历之一。我有幸结识朱政惠教授,并亲身感受到他作为历史学家的学术视野与治学精神。他不仅关注中国历史是如何被书写的,而且致力于探究不同国家和学术传统如何研究、理解与阐释中国历史。

朱政惠教授最重要的学术贡献之一,是积极推动海外中国学(China Studies Abroad)的研究与学科建设,将海外学术界关于中国的知识生产本身确立为独立的史学研究对象。这一研究视角超越了对外国学者及其著作的简单梳理,强调从历史发展的角度,系统考察不同国家中国研究的学术机构、学术流派、研究方法及其形成的思想文化背景。

在这一学术事业中,朱政惠教授同样关注西班牙汉学的发展传统,以及华东师范大学与西班牙胡安·卡洛斯国王大学之间开展学术合作的可能性。正如上述研究中心的介绍所记载的,我曾两次赴该中心进行学术访问,并在西班牙举办的第四届国际新汉学大会上,向国际学术界介绍该中心的研究工作。这些学术交流使我得以直接了解朱教授的史学研究理念,尤其是他对第一手史料研究的重视,以及他对不同国家历史学家之间学术对话的倡导。

随着时间的推移,我愈发深刻地认识到朱政惠教授学术构想的原创性及其深远意义。从某种意义上说,他开辟了一条新的研究路径,使中国学术界得以将那些长期以来以中国为研究对象的海外学者及其学术传统,反过来作为自身的研究对象。这种研究视角的转换,不仅拓展了史学史研究的范围,也为真正具有国际视野的汉学研究提供了重要启示。

2013年,朱政惠教授的逝世使其卓有成就的学术生涯戛然而止,但他的学术遗产并未因此中断。他于1996年创立的海外中国学研究中心,以及他的学生和学术同仁,继续推进这一研究事业,使海外中国学得以作为一种具有世界性意义的历史、思想与学术制度现象而受到持续关注和深入研究。


Renovatio Abroad

jueves, 15 de octubre de 2026

中国人民大学文明交流互鉴合作研究中心 与西班牙胡安·卡洛斯国王大学共商合作新篇章

为落实2026年9月2日中国人民大学在瑞士日内瓦举办的“文明交流互鉴合作研究网络座谈会”精神,中国人民大学中巴文明交流互鉴合作研究中心(以下简称“中巴中心”)与中西文明交流互鉴合作研究中心(以下简称“中西中心”)代表团于9月4日抵达西班牙马德里,对胡安·卡洛斯国王大学(Universidad Rey Juan Carlos)进行正式访问,并就双方关心的议题举行工作会谈。


2026年9月4日,中巴中心主任刘金龙教授和中西中心主任李彦副教授对胡安·卡洛斯国王大学进行正式访问,胡安·卡洛斯国王大学西中关系研究中心主任、著名汉学家劳尔·拉米雷斯·鲁伊斯(Raúl Ramírez Ruiz)教授热情接待,三方并就深化教育合作、推动文明互鉴等议题举行工作会谈。

拉米雷斯教授介绍了该校自1996年成立以来的发展历程、国际化办学理念及学科优势,并表示作为一所富有创新精神的年轻公立大学,胡安·卡洛斯国王大学高度重视国际学术交流,期待与中国人民大学在师生互访、科研合作、文化交流等多维度开展深度合作。



代表团介绍了文明交流互鉴合作研究中心的设立背景与工作进展,期待以此次访问为契机,进一步拓展研究中心与西班牙高校的合作网络,深耕文明互鉴沃土,为促进两国人民之间的理解与友谊贡献力量。




会谈期间,三方就瑞士日内瓦发布的“全球文明交流互鉴合作研究计划中外联合研究项目”进行了深入探讨,并就建立科研常态化交流机制、联合开展学术研究项目的路径等具体合作事宜达成共识。未来,三方将围绕共同关注的重大问题开展联合攻关,推出实质性的研究成果,推动文明互鉴真正发挥在解决现实问题中的作用。

此次访问是中巴中心与中西中心落实日内瓦座谈会提出的“开放包容、互学互鉴”精神,推动全球文明交流互鉴合作研究网络在欧洲的延伸与深化,标志着中国人民大学全球文明交流互鉴合作研究网络从“各自发力”走向“协同作答”迈出实质性步伐。

(撰稿人:李彦)



miércoles, 14 de octubre de 2026

工作动态|区研院欧洲研学团西班牙段第二日纪实

工作动态|区研院欧洲研学团西班牙段第二日纪实




2026年10月6日中国人民大学区域国别研究院欧洲研学团在西班牙马德里开展学术访问与交流活动


10月6日,中国人民大学区域国别研究院研究生调研团继续在西班牙马德里开展学术访问与交流活动。调研团由中国人民大学区域国别研究院研究员、国际关系学院副教授马嘉鸿,中国人民大学区域国别研究院研究员、国际关系学院讲师钟艺琛共同带队,中国人民大学与马德里康普顿斯大学联合成立的中国-西班牙文明交流互鉴合作研究中心主任李彦副教授与硕博学生一行参加调研。


调研团参访胡安・卡洛斯国王大学

当日上午,调研团参访胡安・卡洛斯国王大学(Universidad Rey Juan Carlos),与该校国际教育学院副院长马里奥・佩德拉苏埃拉・富恩特斯(Mario Pedrazuela Fuentes)、劳尔・拉米雷斯・鲁伊斯(Raul Ramirez Ruiz)教授举行座谈。双方围绕西班牙内战的历史议题展开深入研讨,内容涵盖内战的起因、过程,西班牙工人社会党(PSOE)与西班牙共产党(PCE)的战时作用,国际纵队的历史定位,国际纵队内的中国志愿者等多个方面。双方表示,中国抗日战争与西班牙内战同属于世界反法西斯战争的两个战场。与会学者就佛朗哥法西斯主义与德、意的差异、左翼阵营派系分歧对战争走向的影响等问题进行了充分交流,进一步深化了对20世纪30年代国际反法西斯斗争的历史理解,这次学术交流活动也有以史鉴今的意义。


调研团与胡安・卡洛斯国王大学相关代表座谈

同日上午,钟艺琛老师赴萨拉曼卡大学,与伊万·利亚马萨雷斯·巴杜维科(Iván Llamazares Valduvieco)教授、乌戈·马科斯·马恩(Hugo Marcos Marne)教授举行专题对谈,双方围绕中欧关系发展态势、西班牙大选局势与政治走向、两院深化合作路径三大核心议题展开交流,并就专家互访、学生交流等务实合作事项充分交换了意见。

当日下午,调研团到访埃尔卡诺皇家研究所(Real Instituto Elcano),与该所研究员凯瑟琳·巴纳德(Catherine Barnard)、豪尔赫・塔马梅斯・格拉塞特(Jorge Tamames Grasset)、米格尔・奥特罗(Miguel Otero)举行座谈。双方聚焦西班牙对华政策与中西关系发展,展开务实交流,核心讨论了西班牙对华政策的定位与连续性、市场互惠原则与贸易失衡、欧洲“去风险”政策的认知演变、西班牙战略自主与对美关系、数字主权背景下的中西人工智能合作等重要议题。与会人员还围绕西班牙政府更替对华政策的影响、欧洲互惠诉求的内涵、产业人工智能合作空间等问题深入交换了意见,对话充分揭示了当前欧洲对华政策的底层逻辑与西班牙的政策空间。


文字:薛锦
图片:张沈心媛排版:钟子佟审核: 嵇先白、马嘉鸿、宋婷婷


中国人民大学区域国别研究院

School of Global and Area Studies

“人大风格、中国特色、世界水准”


Link:

Renovatio Abroad. 

martes, 13 de octubre de 2026

Encuentro entre la URJC y la Universidad Renmin de China

Este acto, celebrado en el campus de Fuenlabrada refuerza una colaboración académica de más de una década entre investigadores de ambas universidades y profundiza en el diálogo histórico entre España y China.


Encuentro entre la URJC y la Universidad Renmin de China


Raúl García Hémonnet/Redacción

La Universidad Rey Juan Carlos ha recibido este pasado 6 de octubre a una delegación académica de la Universidad Renmin de China, una de las principales universidades de ese país y una institución de referencia en el ámbito de las Ciencias Sociales y las Humanidades.

La delegación estuvo encabezada por la profesora Ma Jiahong, profesora asociada de la Escuela de Estudios Internacionales e investigadora de la Escuela de Estudios Globales y Regionales de la Universidad Renmin. La acompañaron nueve estudiantes de posgrado, entre doctorandos de Economía Política Internacional y estudiantes de máster en Estudios Globales y Regionales.

El encuentro fue inaugurado por el vicedecano de Investigación e Innovación de la Facultad de Ciencias de la Educación y del Deporte y Estudios Interdisciplinares, Mario Pedrazuela Fuentes, con unas palabras de bienvenida. El acto tuvo como eje central el diálogo histórico sobre la Guerra Civil Española y su dimensión internacional, relacionándolo con el interés de la delegación china por la resistencia de China frente a la agresión japonesa en la década de 1930. El planteamiento del encuentro partió de considerar las experiencias española y china como procesos históricos diferentes, pero inscritos en un mismo contexto internacional marcado por el ascenso del fascismo, la crisis del sistema internacional y los conflictos que precedieron a la Segunda Guerra Mundial.

El profesor del área de Historia Contemporánea, Raúl Ramírez Ruiz, realizó una presentación sobre las causas, el estallido y las principales fases de la Guerra Civil, prestando especial atención a la participación de voluntarios chinos en las Brigadas Internacionales. La exposición estuvo seguida de un espacio de preguntas y debate con los profesores y estudiantes de Renmin, concebido como un verdadero diálogo académico hispano-chino.

El encuentro se inscribe en una trayectoria de colaboración de más de una década. Raúl Ramírez Ruiz mantiene relaciones académicas con investigadores de Renmin desde 2012, inicialmente con el profesor Di Dongsheng y Niu Guanjie.

A esta red de colaboración se suma la profesora Li Yan, de Renmin, actualmente directora del Centro Conjunto de Investigación, Intercambio y Aprendizaje Mutuo de Civilizaciones China-España, desarrollado conjuntamente por la Universidad Complutense de Madrid y la Universidad Renmin de China. Este centro mantiene una colaboración activa con el Grupo de Investigación en Relaciones España-China de la URJC, con el que desarrolla actividades académicas y científicas conjuntas.



Renovatio URJC

sábado, 10 de octubre de 2026

內托和希爾丹:大清帝國末期的兩個西班牙人 ——拙文刊載於《中華文明》2026年第1期(總第17期)

 

內托和希爾丹:大清帝國末期的兩個西班牙人

——拙文刊載於《中華文明》2026年第1期(總第17期)

作者:勞爾·拉米雷斯·魯伊斯(Raúl Ramírez Ruiz)

近日,拙文《內托和希爾丹:大清帝國末期的兩個西班牙人》刊載於香港出版之學術文化期刊《中華文明》(Chinese Civilization)2026年第1期(總第17期),頁45—88。

本文以清末民初甘肅省工業近代化為背景,考察兩名來自西班牙安達盧西亞韋爾瓦省內爾瓦鎮之冶銅工人,遠赴中國西北參與洋務事業之經歷。二人原任職於西班牙力拓礦業公司,後受聘於甘肅窯街官金銅廠。辛亥革命爆發後,因契約履行問題與中國地方當局發生爭議,遂引發跨國索賠及外交交涉。

此一個案雖屬微觀歷史,然其所涉問題甚廣,既關乎晚清洋務運動及地方工業建設,亦涉及歐洲列強在中國西北之經濟活動、西班牙與中國之外交關係,以及清帝國崩潰後共和政體所面臨之困境。

本文主要依據西班牙、比利時等國檔案館所藏原始文獻撰成,力求透過兩名普通工人之命運,呈現二十世紀初中國與歐洲交往史中鮮為人知之一頁。

本文中文版由河南大學外語學院教師孔德彪翻譯。






一、論文資料

中文題名: 內托和希爾丹:大清帝國末期的兩個西班牙人

西班牙文題名: Neto y Gildán: dos españoles en los últimos años del Imperio Qing

作者: 勞爾·拉米雷斯·魯伊斯(Raúl Ramírez Ruiz)

期刊: 《中華文明》(Chinese Civilization)

出版地: 香港

出版年份: 2026年

期號: 2026年第1期,總第17期

頁碼: 45—88

ISSN: 2707-4358

語言: 繁體中文

譯者: 孔德彪(河南大學外語學院)

二、內容提要

本文考察了曼努埃爾·希爾丹·魯伊斯(Manuel Gildán Ruiz)與何塞·安東尼奧·內托·岡薩雷斯(José Antonio Neto González)兩名西班牙冶銅工人,因甘肅省政府所屬窯街官金銅廠違反聘用契約,而於1912年向中華民國政府提出索賠之事件。

二人原為西班牙韋爾瓦省力拓礦業公司之工人,後遠赴中國西北,參與清末甘肅地方政府所推行之工業近代化事業。辛亥革命爆發後,地方政治秩序發生劇變,既有契約關係亦隨之陷入困境,最終引發涉及中國、西班牙及其他歐洲勢力之外交爭端。

透過對此案之考證,本文試圖探究晚清洋務運動所推行之近代化事業何以未能達成預期目標,並進一步分析辛亥革命前後中國政治制度轉型所遭遇之深層困難。

尤其值得注意者,乃新生之中華民國雖已取代清王朝,卻仍難以擺脫列強所建立之不平等國際秩序。內托與希爾丹索賠案表明,即使西班牙當時已不復具有昔日之軍事與殖民實力,中國政府仍不得不面對其所提出之經濟要求。

本文所據史料主要收藏於西班牙行政檔案總館、國家歷史檔案館、力拓基金會礦工歷史檔案館、韋爾瓦省檔案館、韋爾瓦教區檔案館及內爾瓦市政檔案館。此外,亦參考比利時外交部檔案及與林輔臣、林阿德父子相關之私人文獻。

林氏父子曾參與蘭州道台兼洋務總辦彭英甲所推動之甘肅實業建設。相關史料為理解清末中國西北之工業化進程、歐洲技術人員之活動及地方政治經濟關係,提供了重要依據。

本文以個人經歷為切入點,將社會史、外交史與工業近代化史相結合,藉此揭示清末民初中西關係之複雜面貌。

三、關鍵詞

洋務運動;甘肅;林輔臣;西班牙技術專家;窯街官金銅廠;辛亥革命;索賠;國民政府外交。

四、論文目錄

一、主角

二、歷史舞臺:河西走廊

三、比利時人

3.1 比利時大人:林輔臣

3.2 甘肅的比利時僑民

3.2.1 林阿德

3.2.2 紡織工業

3.2.3 礦業與冶金業

四、西班牙人的冒險

4.1 (原刊小節標題待核)

4.2 索賠事件

4.2.1 索賠之提出

4.2.2 索賠之駁回

4.2.3 事件之解決:西班牙與中國的帝國困境

五、結論

五、參考文獻

以下依原刊所列文獻整理,保留其主要著錄資料:

  1. Anthony Garnot:《激蕩、逆流與權柄的消解:辛亥革命在甘肅靈州》,《中國遺產季刊》,2011年第27期。

  2. Anne Springael McGowan:《比利時官員:林輔臣的一生(1842—1906)》,Xlibris出版社,2008年。

  3. 白壽彝:《中國通史綱要》,北京:外文出版社,2008年。

  4. Bianca Holleman:《西鄉:中國西北的一處古老傳教站》,《今日中國宗教與基督教》,2014年第2期。

  5. John King Fairbank、Merle Goldman:《中國史:從起源至當代》,巴黎:Tallandier出版社,2013年。

  6. Frochisse:《比利時與中國:外交及經濟關係(1839—1909)》,布魯塞爾,1936年。

  7. Carlos Arenas Posadas:《力拓:企業、市場、礦山與礦工(1873—1936)》,韋爾瓦:韋爾瓦大學,2000年。

  8. Carlos Cólogan Soriano:《貝爾納多·科洛甘與北京五十五日》,聖克魯斯-德特內里費:加那利群島政府,2015年。

  9. Raúl Ramírez Ruiz:《1911年中國革命在西班牙的影響:三個個案》,《研究評論》,2016年第33期。

  10. Palacios Bañuelos、Raúl Ramírez Ruiz:《中國歷史、思想、藝術與文化》,科爾多瓦:Almuzara出版社,2011年。

  11. 沈福偉:《中外文化交流史》,北京:外文出版社,2009年。

  12. 陶黎明主編:《中國概況》,上海:上海外語教育出版社,2011年。

  13. 張啟雲:《中國的政府、帝國主義與民族主義:海關總稅務司及其中國職員》,紐約:Routledge出版社,2013年。

六、學術引用格式

Ramírez Ruiz, Raúl. 2026. «內托和希爾丹:大清帝國末期的兩個西班牙人» [Neto y Gildán: dos españoles en los últimos años del Imperio Qing]. 中華文明 / Chinese Civilization, no. 17 (2026/1): 45–88. ISSN 2707-4358.

七、結語

清末中國之近代化,非僅中央政府與列強交涉之歷史,亦是無數地方官員、技術人員、商人與普通勞工共同參與之歷程。

內托與希爾丹之事,正為其中一例。二人本為西班牙南部之普通礦工,卻因世界經濟之擴張與中國西北之工業建設,遠涉重洋,進入河西走廊。其命運最終與清帝國之衰亡、辛亥革命之爆發及中華民國之建立交織於一處。

藉由此一微觀個案,我們得以重新審視二十世紀初中國與西班牙之關係,並進一步理解近代化、帝國主義與國際秩序變遷對普通人命運所造成之深遠影響。

歷史之意義,往往不僅存於帝王將相與重大事件之中,亦隱於尋常人物之經歷與檔案塵封之細節。


Renovatio Historia
Raúl Ramírez Ruiz
2026年10月

jueves, 8 de octubre de 2026

Neto y Gildán: dos españoles en los últimos años del Imperio Qing. Chinese Civilization (Hong Kong, 2026)

 

Neto y Gildán: dos españoles en los últimos años del Imperio Qing. Chinese Civilization (Hong Kong, 2026)

Raúl Ramírez Ruiz

El número 17 de la revista 《中華文明 / Chinese Civilization》, publicada en Hong Kong, incluye mi artículo «內托和希爾丹:大清帝國末期的兩個西班牙人» (Neto y Gildán: dos españoles en los últimos años del Imperio Qing).

El trabajo, publicado en chino tradicional y con una extensión de 44 páginas (45–88), reconstruye la experiencia de dos trabajadores españoles de las minas de Riotinto que participaron en un proyecto de industrialización de la provincia china de Gansu en los últimos años de la dinastía Qing. Su trayectoria permite examinar las relaciones entre España y China, la presencia de técnicos europeos en el corredor de Hexi y las consecuencias de la Revolución de 1911 sobre los compromisos contractuales y diplomáticos de la naciente República de China.

La traducción al chino ha sido realizada por Kong Debiao (孔德彪), profesor de la Facultad de Lenguas Extranjeras de la Universidad de Henan.



Referencia bibliográfica

Ramírez Ruiz, Raúl. 2026. «內托和希爾丹:大清帝國末期的兩個西班牙人» [Neto y Gildán: dos españoles en los últimos años del Imperio Qing]. 中華文明 / Chinese Civilization, n.º 17 (2026/1): 45–88. ISSN 2707-4358.

Resumen / Abstract

Este artículo examina la reclamación presentada en 1912 ante el Gobierno de la República de China por Manuel Gildán Ruiz y José Antonio Neto González, dos trabajadores especializados en la fundición de cobre, antiguos empleados de la Rio Tinto Company Limited, a raíz del incumplimiento de sus contratos por parte de la Fábrica Oficial de Oro y Cobre de Yaojie, dependiente del Gobierno provincial de Gansu.

A través de este caso, se analizan las dificultades de los proyectos de modernización emprendidos durante los últimos años de la dinastía Qing, especialmente en el marco del Movimiento de Autofortalecimiento, así como las consecuencias de la Revolución de 1911 y las contradicciones que acompañaron al establecimiento de la República de China.

El caso de Neto y Gildán pone de manifiesto la incapacidad del nuevo régimen republicano para poner fin a las relaciones de dependencia económica y diplomática heredadas del periodo imperial. La investigación muestra cómo las autoridades chinas continuaron sometidas a las reclamaciones económicas de las potencias europeas, incluida España, pese a que esta había perdido buena parte de su capacidad militar y coercitiva en Asia.

La investigación se fundamenta en documentación primaria conservada en el Archivo General de la Administración, el Archivo Histórico Nacional, el Archivo Histórico Minero de la Fundación Río Tinto, el Archivo Provincial de Huelva, el Archivo Diocesano de Huelva y el Archivo Municipal de Nerva. Asimismo, se han utilizado fondos del Ministerio de Asuntos Exteriores de Bélgica y archivos privados relacionados con los técnicos belgas que participaron en la industrialización de Gansu bajo la dirección de Peng Yingjia, daotai de Lanzhou.

Palabras clave

Movimiento de Autofortalecimiento (洋務運動); Gansu; Lin Fuchen; técnicos españoles; Fábrica Oficial de Oro y Cobre de Yaojie; Revolución de 1911; reclamaciones diplomáticas; diplomacia del Gobierno Nacionalista.

Índice del artículo

  1. Los protagonistas

  2. El escenario: el corredor de Hexi

  3. Los belgas

    • 3.1. El mandarín belga: Lin Fuchen

    • 3.2. La colonia belga de Gansu

    • 3.2.1. Lin Ade

    • 3.2.2. La industria textil

    • 3.2.3. La minería y la metalurgia

  4. La aventura de los españoles

    • 4.2. La reclamación

    • 4.2.1. Presentación de la reclamación

    • 4.2.2. Rechazo de la reclamación

    • 4.2.3. Resolución: la impotencia imperial de España y China

  5. Conclusiones

  6. Bibliografía

    Arenas Posadas, Carlos. Riotinto: empresa, mercado, mina y mineros (1873–1936). Huelva: Universidad de Huelva, 2000.

    Bai Shouyi. Compendio de historia general de China. Pekín: Foreign Languages Press, 2008.

    China Heritage Quarterly, n.º 27 (2011).

    Cólogan Soriano, Carlos. Bernardo Cólogan y los cincuenta y cinco días de Pekín. Santa Cruz de Tenerife: Gobierno de Canarias, 2015.

    Fairbank, John King, y Merle Goldman. Historia de China: desde sus orígenes hasta nuestros días. París: Tallandier, 2013.

    Frochisse. Bélgica y China: relaciones diplomáticas y económicas (1839–1909). Bruselas, 1936.

    Garnot, Anthony. «Agitación, contracorrientes y disolución del poder: la Revolución de 1911 en Lingzhou, Gansu».

    Holleman, Bianca. «Xixiang: una antigua misión en el noroeste de China». Religión y cristianismo en la China actual, n.º 2 (2014).

    McGowan, Anne Springael. El mandarín belga: la vida de Lin Fuchen (1842–1906). Xlibris, 2008.

    Palacios Bañuelos y Raúl Ramírez Ruiz. Historia, pensamiento, arte y cultura de China. Córdoba: Almuzara, 2011.

    Ramírez Ruiz, Raúl. «La repercusión en España de la Revolución china de 1911: tres casos individuales». Revista de Estudios, n.º 33 (2016).

    Shen Fuwei. Historia de los intercambios culturales entre China y el extranjero. Pekín: Foreign Languages Press, 2009.

    Tao Liming, ed. Panorama de China. Shanghái: Shanghai Foreign Language Education Press, 2011.

    Zhang Qiyun. Gobierno, imperialismo y nacionalismo en China: el inspector general de Aduanas y sus empleados chinos. Nueva York: Routledge, 2013.


  • Datos de publicación

  • Revista: 《中華文明》 (Chinese Civilization)
    Número: 2026, n.º 1; número acumulado 17
    Lugar de edición: Hong Kong
    ISSN: 2707-4358
    Páginas: 45–88
    Idioma: chino tradicional
    Autor: Raúl Ramírez Ruiz
    Traductor: Kong Debiao (孔德彪), Universidad de Henan

    El artículo constituye una contribución a la historia de las relaciones hispano-chinas durante el tránsito de la dinastía Qing a la República, desde una perspectiva que combina historia diplomática, historia social del trabajo, modernización industrial y análisis de documentación archivística europea.


    Renovatio Abroad


    miércoles, 7 de octubre de 2026

    ESPAÑA Y MARRUECOS ANTE EL ASCENSO DE CHINA: DOS PUENTES ENTRE EUROPA, ÁFRICA Y AMÉRICA LATINA

    En el libro COOPERACIÓN INTERCULTURAL, SOSTENIBILIDAD E INTELIGENCIA ARTIFICIAL EN EL ESCENARIO AFRO-IBEROAMERICANO (2026) presentamos e el capítulo: “España y Marruecos ante el ascenso de China: dos puentes entre Europa, África y América Latina”. 

    Cita: 
    Ramírez Ruiz, Raúl, “España y Marruecos ante el ascenso de China: dos puentes entre Europa, África y América Latina”, en Sagrario Morán Blanco, Cástor M. Díaz Barrado y Hamid Aboulas (dirs.), Guillermo Moya Barba (coord.), Cooperación intercultural, sostenibilidad e inteligencia artificial en el escenario afro-iberoamericano, Colección Electrónica del Instituto de Estudios Internacionales y Europeos Francisco de Vitoria, n.º 21, Getafe (Madrid), Universidad Carlos III de Madrid, 2026, pp. 538–562. ISBN: 978-84-10132-50-4.


    Resumen: El ascenso de China está transformando los equilibrios internacionales y obligando a las potencias medias a redefinir sus estrategias exteriores. Este capítulo analiza comparativamente las relaciones de China con España y Marruecos, dos países situados en las orillas del estrecho de Gibraltar cuya posición geográfica les permite proyectarse hacia espacios regionales más amplios. Aunque sus relaciones con China responden a trayectorias históricas diferentes, ambos han establecido asociaciones estratégicas con Pekín y aspiran a convertir su posición en una ventaja geopolítica y geoeconómica. España aporta su integración en la Unión Europea y sus vínculos con América Latina, mientras Marruecos ofrece una plataforma industrial y logística conectada con Europa, África y el mundo árabe. El estudio muestra, sin embargo, resultados diferentes: España presenta una relación políticamente muy institucionalizada, pero con persistentes desequilibrios económicos; Marruecos ha logrado atraer rápidamente inversión china hacia sectores industriales y tecnológicos estratégicos, manteniendo al mismo tiempo su anclaje occidental. Se concluye que ambos países pueden funcionar no solo como competidores, sino como plataformas complementarias de la proyección china hacia el extremo occidental del espacio euroafroasiático. 

    Palabras clave: China; España; Marruecos; Asociación Estratégica; geopolítica; geoeconomía; triangulación; hedging; inversión china; relaciones internacionales.





    Indice

    1. Introducción. España y Marruecos en el extremo occidental de Euroafroasia: dos plataformas ante el ascenso de China

    2. España

        2.1. Cuatro fases de una relación de larga duración
        2.2. Forma sin fondo: Un patrón en las relaciones sino-españolas.
        2.3. De la normalización diplomática a la Asociación Estratégica Integral (1978actualidad)
        2.4. La Asociación Estratégica Integral España-China
            2.4.1. La aspiración a la “triangulación”: España como puente hacia Europa y Latinoamérica
        2.5. Una relación estratégica marcada por la asimetría

    3. Marruecos

        3.1. Orígenes remotos de las relaciones China-Marruecos
        3.2. Establecimiento y desarrollo de las relaciones diplomáticas entre Marruecos y China
        3.3. La asociación estratégica entre Marruecos y China
            3.3.1. El establecimiento de la Asociación Estratégica
         3.3.2. Cooperación económica y geoestratégica: de los intercambios comerciales a la asociación industrial
            3.3.3. Nuevos ámbitos de cooperación
            3.3.4. La “triangulación marroquí”: Marruecos como plataforma entre China, Europa y África:
        3.4. Una asociación estratégica de “asimétrica funcional”

    4. Conclusiones

    5. Bibliografía
    Álvarez, J. R. (2007). Esbozo de la sinología española. Encuentros en Catay, (21), 138. 

    Bai, S., et al. (2003). A history of Chinese Muslim (Vol. 2). Zhonghua Shuju. 

    Ben Allal, A. G. (2025).The bilateral relations of China with North African countries: Beyond the framework of soft power policy. Paix et Sécurité Internationales, 13(13), 1–19. 

    Benayas López, G. (2025). Análisis de las relaciones España-China desde 1973 hasta la actualidad [Trabajo Fin de Grado, Universidad Rey Juan Carlos]. 

    Bregolat, E. (2023, 7 de marzo). Cincuenta años de relaciones diplomáticas entre España y China. Real Instituto Elcano. https://media.realinstitutoelcano.org/wpcontent/uploads/2023/03/cincuenta-anos-de-relaciones-diplomaticas-entre-espana-y-chinaeugenio-bregolat-obiols-real-instituto-elcano.pdf
     
    Bregolat, E. (2007). La segunda revolución china. Ediciones Destino. 

    Cortizo Rodríguez, V. R. (2024). Las relaciones diplomáticas entre España y la República Popular China en 1973: Perspectiva jurídico-histórica. UDIMA. 

    De la Morena Calvet, F. (2022). Deng Xiaoping y el comienzo de la China actual (2.ª ed.). Cuadernos del Laberinto. 

    Dedet, M. (2024). Le Maroc, porte d’entrée de la Chine sur l’Union européenne. Le Monde. https://fr.belpresse.com/politique/le-monde-le-maroc-porte-dentree-de-la-chine-verslunion-europeenne/
     
    El Baz, R. M. E. E. (2024). Great power competition in Africa: Current challenges and future scenarios. Faculty of Commerce Scientific Journal, (80), 439–505. 563 

    Esteban, M., & Armanini, U. (2020, 28 de abril). Las relaciones hispano-chinas y el COVID-19: Luces y sombras de una cooperación imprescindible para España (ARI 57/2020). Real Instituto Elcano. https://media.realinstitutoelcano.org/wp-content/uploads/2021/10/ari572020-esteban-armanini-relaciones-hispano-chinas-y-covid-19-cooperacion-imprescindiblepara-espana.pdf 

    Ezzehouany, I. (2025). Morocco’s assets: A strategic hub for China’s Belt and Road Initiative. Journal of International and Prospective Studies, 1(1), 41–53. 

    Fernández, E. (2025, 6 de noviembre). Morocco and China strengthen their strategic partnership with new opportunities for cooperation. Atalayar. https://www.atalayar.com/en/articulo/politics/morocco-and-china-strengthen-their-strategicpartnership-with-new-opportunities-for-cooperation/20251106133000220185.html 


    Feuer, S., & Ayadi, R. (2019). Twenty years under King Mohammed VI (Part 2): Foreign policy developments. The Washington Institute. https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/twenty-years-under-king-mohammed-vipart-2-foreign-policy-developments  

    Fundación Consejo España-China. (s. f.). España y China en cifras. Una visualización de las relaciones en números. Recuperado el 8 de septiembre de 2026, de https://spain-chinafoundation.org/relaciones-economicas-espana-china/ 

    Gobierno de España & Gobierno de la República Popular China. (2025, 11 de abril). Proyecto de Plan de Acción (2025–2028) para fortalecer la Asociación Estratégica Integral entre la República Popular China y el Reino de España. La Moncloa. https://www.lamoncloa.gob.es/presidente/actividades/Documents/2025/110425-Plan-AccionEspa%C3%B1a-China.pdf

    Godement, F. (2010, 3 de febrero). Again, the China arms embargo issue. European Council on Foreign Relations. http://www.ecfr.eu/content/entry/commentary_once_again_the_china_arms_embargo_issue_ godement

    González-Pujol, I. (2024). Theorising the hedging strategy: National interests, objectives, and mixed foreign policy instruments. All Azimuth: A Journal of Foreign Policy and Peace, 13(2), 193–214.

    Haacke, J. (2019). Time to revisit “hedging”. Relazioni Internazionali e International Political Economy del Sud-Est Asiatico (RISE), 4(1), 2–4. 

    Higueras, G. (2015). Spain-China, ten years of strategic partnership. Journal of the Spanish Institute for Strategic Studies, (5), 1–20. http://revista.ieee.es/index.php/ieee  

    Iberquimia. (2023, 27 de septiembre). Al Mada y CNGR anuncian su colaboración para la producción de componentes de baterías de iones de litio en Marruecos. Industria Química. https://www.industriaquimica.es/noticias/20230927/mada-cngr-anuncian-colaboracionproduccion-componentes-baterias-iones-litio-marruecos

    Islah, F. (s. f.). Morocco-China: History, the billions and Western Sahara. The Africa Report. https://www.theafricareport.com/393187/morocco-china-history-the-billions-andwestern-sahara/  

    Kuik, C.-C. (2021). Getting hedging right: A small-state perspective. China International Strategy Review, 3(2), 300–315. 

    Martínez-Robles, D. (2018). Entre dos imperios. Sinibaldo de Mas y la empresa colonial en China (1844–1868). Marcial Pons. 

    Ministerio de Asuntos Exteriores de la República Popular China. (2005, 15 de noviembre). La República Popular China y el Reino de España publicaron una declaración conjunta. https://www.fmprc.gov.cn/esp/wjdt/gongbao/200511/t20051115_910902.html  

    Ministerio de Asuntos Exteriores, Unión Europea y Cooperación. (2026, 14 de abril). Spanish and Chinese Foreign Ministers sign agreement on strategic diplomatic dialogue (Press Release 52). https://www.exteriores.gob.es/en/Comunicacion/NotasPrensa/Paginas/2026_NOTAS_P/Losministros-de-Exteriores-de-Espana-y-China-firman-un-acuerdo-de-dialogo-estrategicodiplomatico.aspx  

    Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China. (2025, 12 de noviembre). President Xi Jinping meets with King Felipe VI Spain. https://www.fmprc.gov.cn/eng/gjhdq_665435/3265_665445/3356_664772/3358_664776/202 511/t20251112_11751698.html

    Ministry of Foreign Affairs of the People’s Republic of China. (s. f.). China and Morocco. el 8 de septiembre de https://www.fmprc.gov.cn/eng/gjhdq_665435/2913_665441/2858_663706/

    Moroccan Agency for Investment and Export Development (AMDIE). (2023). Rapport d’activité et bilan 2022. https://amdie.gov.ma/wp-content/uploads/2024/02/RIE_2022.pdf

    Mouline, M. T. (2016). La dimension atlantique de la politique étrangère du Maroc. Géoéconomie, 2(79), 111–122. 

    Observatory of Economic Complexity (OEC). (s. f.). Marruecos/China. Recuperado el 9 de septiembre de 2026, de https://oec.world/es/profile/bilateral-country/mar/partner/chn   

    Oluyemi, O. A., & Elhudairi, A. (2025). Great power competition (GPC) and its implications for Africa’s evolving security architecture. Journal of Xidian University, 19(8), 575–599. 

    Palacios Bañuelos, L. (2013). Franco-Mao 1973. Las relaciones entre España y China. CSED. 

    Railways Africa. (2016, 25 de noviembre). Morocco plans to partner with China to construct a new industrial city. https://www.railwaysafrica.com/news/morocco-plans-topartner-with-china-to-construct-a-new-industrial-city  

    Ramírez Ruiz, R. (2016). El impacto de la revolución china de 1911 en España: Tres casos particulares. Revista Estudios, (33), 930–962. 

    Ramírez Ruiz, R. (2017). Neto and Giadán: The last two Spanish in the Qing Dynasty. Sinologia Hispanica. China Studies Review, 4(1), 1–46. 

    Ramírez Ruiz, R. (2018). Historia de China contemporánea: De las guerras del opio a nuestros días. Síntesis. 

    Ramírez Ruiz, R. (2018). Spain and the Belt and Road Initiative beyond the YiwuMadrid Railway Line: A bridge between the Mediterranean Sea and the Atlantic Ocean, between Europe and Africa and between Europe and Latin America. En The Belt and Road Construction & Building a Community of Shared Future for Mankind: Collected Papers (pp. 154–161). International Confucian Forum–Morocco International Academic Symposium. 

    Ramírez Ruiz, R. (2018). Taciana Fisac y la fundación de la nueva sinología española. Encuentros Multidisciplinares, 20(60), 126–132. 

    Ramírez Ruiz, R. (2025). Los estudios asiáticos en España: Origen, consolidación y características estructurales. Una herramienta de proyección en el espacio Asia-Pacífico. Historia Actual Online, (68), 113–134. 

    Ramírez Ruiz, R., & Debasa Navalpotro, F. (2022). El pensamiento estratégico español en China y la iniciativa privada (1864-1914). Revista de Pensamiento Estratégico y Seguridad CISDE, 7(2), 9–24. Ramírez Ruiz, R., & Niu, G. (2023). Treinta mandarines: Los funcionarios chinos que establecieron el modelo de relación entre China y España. Historia Actual Online, (62), 47–64. 

    Ramírez Ruiz, R., & Ramos Rovi, M. J. (2023). El papel de España en las relaciones entre Europa, Latinoamérica y China: La triangulación imposible. Revista de Estudios Europeos, (82), 119–151. 

    Ramírez-Ruiz, R., & Niu, G. (2025). Imperios en el crepúsculo: Las relaciones sinoespañolas (1864-1912), el nacimiento de un modelo de forma sin fondo. Estudios de Asia y África, 60(2 [187]), 1–22. 

    Ramírez-Ruiz, R., et al. (2023). Los Estudios Asiáticos en España: Análisis, evolución y perspectivas. Aranzadi. 

    Ramírez-Ruiz, R., et al. (2025). Xībānyá hànxué yánjiū: Fēnxī, fāzhǎn yǔ qiánjǐng (Estudios de sinología española: Análisis, evolución y perspectivas) (C. Huy & D. Lulu, Trads.). Sichuan People’s Publishing House & Lamola Press.

    Real, B. (2018). La coopération en matière de sécurité entre le Maroc et l’Europe : L’Union européenne est-elle incontournable ? Paix et Sécurité Internationales, (6), 109–130.

    Redacción The Diplomat. (2025, 14 de mayo). China sees Spain as a strategic partner boost education, innovation, and bilateral investment. The Diplomat in Spain. https://thediplomatinspain.com/en/2025/05/14/china-sees-spain-as-a-strategic-partner-toboost-education-innovation-and-bilateral-investment/  

    Rózsa, E. N. (2021). China’s interests in the Middle East and North Africa. En IEMed (Ed.), IEMed Mediterranean Yearbook 2021 (pp. 68–73). IEMed 

    Salmon, C. (2005). Récits de voyages asiatiques : Genres, mentalités, conception de l’espace. Actes du colloque EFEO-EHESS de décembre 1994. École française d’ExtrêmeOrient. 

    Strange, A., Parks, B. C., Tierney, M. J., Fuchs, A., Dreher, A., & Ramachandran, V. (2013). China’s development finance to Africa: A media-based approach to data collection (CGD Working Paper No. 323). Center for Global Development. https://www.cgdev.org/publication/chinas-development-finance-africa-media-basedapproach-data-collection  

    Tejero García, Á. (2026, 17 de abril). “At the forefront”?: The Chinese vision of relations with Spain and its implications. Opinion Paper, IEEE 42/2026. 

    The State Council Information Office of the People’s Republic of China. (s. f.). China, Morocco establish strategic partnership. http://www.scio.gov.cn/news_0/202209/t20220921_414707.html  

    U.S. Department of Defense. (2025, 10 de julio). African Lion 2025 concludes, showcases U.S. ability to project power with allies and partners across Africa. Army.mil. https://www.army.mil/article/285824/african_lion_2025_concludes_showcases_us_ability_to _project_power_with_allies_and_partners_across_africa  

    Zhao, Z. (2022, 8 de enero). Morocco Belt and Road deal could give China gateway to Mediterranean, experts say. South China Morning Post.  https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3162587/morocco-belt-and-road-dealcould-give-china-gateway  



    Link directo para descargar el libro completo:  https://www.uc3m.es/ss/Satellite/INST-FranciscoVitoria/es/TextoDosColumnas/1371331804979/

    Renovatio colaborativo.


    انصب فإن لذيذ العيش في النصب

    Inṣab fa-inna ladhīdh al-‘aysh fī al-naṣb

    ¡Construye! Pues la dulzura de la vida está en el hacer. 
                                                                                                (Proverbio andalusí).